Od 1 sierpnia rodzice dostają nowe prawo. Problem w tym, że brakuje miejsc
Stan informacji: 27 lipca 2026 roku
To jedna z najważniejszych zmian dla pracujących rodziców w Niemczech. Do tej pory lekcje w wielu szkołach kończyły się znacznie wcześniej niż dzień pracy rodziców, a miejsce w OGS lub Hort nie było dostępne dla każdego dziecka. Od sierpnia sytuacja prawna rodzin pierwszoklasistów ma się zmienić.
Prawo do opieki całodziennej ma zmniejszyć lukę pomiędzy końcem lekcji a końcem pracy rodziców. Dla wielu rodzin oznacza to możliwość utrzymania pełnego etatu bez codziennego szukania zastępczej opieki nad dzieckiem.
Nowe przepisy nie oznaczają jednak, że każde dziecko automatycznie otrzyma miejsce dokładnie w tej szkole, którą wybrali rodzice. Odpowiedzialność za realizację prawa ponoszą lokalne instytucje pomocy dzieciom i młodzieży, najczęściej Jugendamt oraz samorząd. Sposób organizacji opieki nadal będzie się różnił w zależności od landu i miasta.
Prawo do opieki całodziennej od 1 sierpnia. Kogo obejmie?
W roku szkolnym 2026/2027 prawo obejmie dzieci rozpoczynające pierwszą klasę. W kolejnych latach system będzie rozszerzany o następne roczniki. Od roku szkolnego 2029/2030 prawo do opieki całodziennej ma przysługiwać wszystkim dzieciom od pierwszej do czwartej klasy.
| Rok szkolny | Dzieci objęte prawem | Zakres opieki |
|---|---|---|
| 2026/2027 | Pierwsza klasa | Do 8 godzin, 5 dni w tygodniu |
| 2027/2028 | Pierwsza i druga klasa | Do 8 godzin, 5 dni w tygodniu |
| 2028/2029 | Klasy od pierwszej do trzeciej | Do 8 godzin, 5 dni w tygodniu |
| Od 2029/2030 | Klasy od pierwszej do czwartej | Pełne, stopniowo wprowadzone prawo |
Prawo do opieki całodziennej będzie więc rosło wraz z każdym kolejnym rocznikiem. Największe obciążenie dla gmin pojawi się w 2029 roku, gdy system obejmie wszystkie cztery klasy szkoły podstawowej.
Prawo jest niezależne od sytuacji zawodowej rodziców. Oznacza to, że rodzina nie musi udowadniać, że oboje rodzice pracują na pełny etat. Nie jest ono także uzależnione od dochodu. Lokalne zasady zapisów i terminy składania wniosków nadal mogą się jednak różnić.
Osiem godzin także podczas ferii
Prawo do opieki całodziennej obejmuje pięć dni roboczych w tygodniu i maksymalnie osiem godzin dziennie. Do tego czasu wlicza się lekcje. Jeżeli więc dziecko ma pięć godzin zajęć szkolnych, pozostała część może zostać zrealizowana przez OGS, Hort, szkołę całodzienną albo inne uznane rozwiązanie.
Ustawowy zakres obejmuje zasadniczo również ferie szkolne. Landy mogą jednak wprowadzić zamknięcie placówek przez maksymalnie cztery tygodnie w roku. Rodzice powinni sprawdzić lokalny kalendarz opieki, ponieważ organizacja ferii może wyglądać inaczej niż w czasie zwykłych tygodni szkolnych.
Prawo do opieki całodziennej nie znosi więc automatycznie lokalnych opłat. Przed podpisaniem umowy warto poprosić o pełną tabelę składek oraz sprawdzić możliwość zwolnienia lub obniżki.
Problem już widać w NRW. Miejsca dostają najpierw pierwszoklasiści
Największe napięcie widać obecnie w Nordrhein-Westfalen, gdzie z OGS korzysta bardzo wiele rodzin, w tym tysiące Polaków. WDR opisał przypadek rodziny z Remscheid, która od roku czeka na miejsce dla siedmioletniej córki. Miasto odrzuciło kolejny wniosek, ponieważ dostępne miejsca musiało w pierwszej kolejności przeznaczyć dla przyszłych pierwszoklasistów objętych nowym prawem.
Prawo do opieki całodziennej poprawia sytuację nowych uczniów, ale jednocześnie zwiększa presję na miejsca dla dzieci ze starszych klas, które na razie nie są objęte ustawowym roszczeniem. Właśnie dlatego część rodzin nadal może otrzymywać odmowy.
Władze Remscheid deklarują, że niemal wszystkie dzieci rozpoczynające pierwszą klasę i potrzebujące opieki otrzymają miejsce w tym roku. Jednocześnie miejski Sozialdezernent Thomas Neuhaus ostrzega, że w następnych latach, gdy prawo do opieki całodziennej obejmie kolejne roczniki, miasto może nie zdołać zrealizować ustawowego obowiązku. Według jego oceny możliwości lokalowe zostały już praktycznie wyczerpane.
Podobne obawy zgłasza Radevormwald. Miasto rozbudowało ofertę, między innymi poprzez nietypowe grupy leśne, ale organizacje prowadzące opiekę dochodzą do granic swoich możliwości. Problemem nie jest wyłącznie liczba sal. Potrzebni są także pracownicy, stabilne finansowanie i rozwiązania na czas ferii.
Land NRW mówi o tysiącach nowych miejsc
Ministerstwo edukacji NRW przedstawia bardziej optymistyczne dane. W budżecie na 2025 rok zabezpieczono finansowanie do 480 500 miejsc OGS, a w 2026 roku ma dojść kolejnych 20 000. Roczne wydatki landu na OGS mają wzrosnąć do około 983 milionów euro.
Do roku szkolnego 2028/2029 liczba finansowanych miejsc ma wzrosnąć do 605 500. Land zakłada, że docelowo opieki będzie potrzebować około 80 procent uczniów szkół podstawowych. Jednocześnie WDR informuje o sporze finansowym pomiędzy miastami a władzami landu. Część samorządów rozważa dalsze działania prawne, ponieważ uważa, że ponosi koszty bez wystarczającego wsparcia.
Co powinni zrobić polscy rodzice w Niemczech?
Rodzice dzieci rozpoczynających pierwszą klasę nie powinni czekać do początku roku szkolnego. Nabór do OGS, Hort lub innej formy opieki bywa prowadzony wiele miesięcy wcześniej. W niektórych miastach zgłoszenie do szkoły nie jest jednocześnie zgłoszeniem do opieki całodziennej.
Prawo do opieki całodziennej nie uruchamia miejsca bez żadnych formalności. Rodzice nadal muszą przestrzegać lokalnej procedury i terminów zgłoszeń, dlatego najlepiej skontaktować się ze szkołą lub urzędem jeszcze przed rozpoczęciem zajęć.
- czy wniosek o opiekę trzeba złożyć osobno od zapisu do szkoły,
- jaki jest lokalny termin zgłoszenia i jakie dokumenty są wymagane,
- czy wybrane godziny obejmują również ferie szkolne,
- ile wynoszą składki rodziców oraz koszt posiłków,
- kto odpowiada za przydział miejsca, szkoła, urząd miasta czy Jugendamt,
- czy w razie odmowy dostępna jest inna placówka lub forma opieki.
Jeśli rodzina otrzyma odmowę, warto poprosić o pisemną decyzję i skontaktować się z właściwym Jugendamt. To właśnie lokalny podmiot publicznej pomocy dzieciom i młodzieży odpowiada za realizację roszczenia. Prawo do opieki całodziennej nie musi być jednak wykonane w konkretnej szkole wskazanej przez rodziców.
Więcej praktycznych informacji dla rodzin znajdziesz w serwisie TwojaPolonia24 pod hasłem dzieci. Publikujemy również bieżące informacje dotyczące szkoły i edukacji w Niemczech.
FAQ: Prawo do opieki całodziennej w Niemczech
Od kiedy obowiązuje prawo do opieki całodziennej?
Nowe prawo zaczyna obowiązywać 1 sierpnia 2026 roku. W pierwszym etapie obejmuje dzieci rozpoczynające pierwszą klasę w roku szkolnym 2026/2027. W następnych latach będzie rozszerzane na kolejne roczniki. Od roku szkolnego 2029/2030 obejmie klasy od pierwszej do czwartej.
Czy dziecko otrzyma osiem godzin opieki po lekcjach?
Nie. Ustawowe osiem godzin obejmuje łącznie czas lekcji oraz dodatkowej opieki. Jeżeli dziecko spędza część dnia na zajęciach szkolnych, godziny te są wliczane do limitu. Opieka ma być dostępna przez pięć dni roboczych w tygodniu.
Czy opieka całodzienna będzie bezpłatna?
Nie ma jednej zasady obowiązującej w całych Niemczech. W niektórych formach opieki mogą być pobierane składki rodziców, często uzależnione od dochodu. Dodatkowo mogą pojawić się opłaty za obiady albo ofertę podczas ferii. Dokładne stawki ustala właściwy land lub samorząd.
Co zrobić, jeśli dziecko nie otrzyma miejsca?
Najpierw należy poprosić o pisemną informację i sprawdzić, która instytucja wydała decyzję. Następnie warto skontaktować się z lokalnym Jugendamt, ponieważ to podmiot publicznej pomocy dzieciom i młodzieży odpowiada za realizację prawa. Trzeba pamiętać, że rodzina nie zawsze może żądać miejsca w konkretnej wybranej szkole. W trudnych przypadkach warto skorzystać z indywidualnej porady prawnej.
Podsumowanie
Prawo do opieki całodziennej zacznie obowiązywać 1 sierpnia 2026 roku i najpierw obejmie pierwszoklasistów. Rodziny zyskają prawo do maksymalnie ośmiu godzin lekcji i opieki przez pięć dni w tygodniu. System będzie rozszerzany co roku, aż obejmie wszystkie dzieci z klas od pierwszej do czwartej.
Największym problemem pozostaje praktyczna realizacja przepisów. Prawo do opieki całodziennej nie stworzy samo nowych sal ani nie zatrudni pracowników. NRW zapowiada tysiące nowych miejsc i wysokie wydatki, ale część miast już ostrzega przed brakiem pomieszczeń, personelu i pieniędzy. Rodzice powinni jak najszybciej sprawdzić lokalne terminy zapisów, koszty oraz instytucję odpowiedzialną za przydział miejsca.