Wyniki PISA w Niemczech najgorsze w historii. Co trzeci 15-latek poniżej minimum

Wyniki PISA w Niemczech są najgorsze od początku udziału kraju w badaniu. Około co trzeci 15-latek nie osiąga podstawowego poziomu kompetencji w matematyce i czytaniu, a w naukach przyrodniczych problem dotyczy około co czwartego ucznia. To nie są szkolne oceny – PISA sprawdza, czy młody człowiek potrafi wykorzystać wiedzę w codziennych sytuacjach.

Najnowsze dane nie pozostawiają wielu powodów do zadowolenia. Niemieccy 15-latkowie osiągnęli w badaniu PISA 2025 najniższe wyniki, jakie zanotowano w Niemczech od rozpoczęcia międzynarodowych pomiarów 25 lat temu.

Spadek dotyczy wszystkich trzech głównych obszarów: matematyki, czytania oraz nauk przyrodniczych. Szczególnie mocno rzuca się w oczy liczba młodych ludzi, którzy nie osiągają nawet drugiego poziomu PISA, uznawanego za podstawowy poziom kompetencji potrzebny do radzenia sobie z typowymi zadaniami.

Wyniki PISA w Niemczech: co trzeci uczeń nie osiąga podstawowego poziomu

W matematyce 66 proc. niemieckich 15-latków osiągnęło co najmniej drugi poziom PISA. Oznacza to, że 34 proc. znalazło się poniżej tego progu.

Przy czytaniu sytuacja wygląda bardzo podobnie. Minimum osiąga 68 proc. uczniów, a więc 32 proc. pozostaje poniżej poziomu uznawanego przez OECD za podstawowy.

W naukach przyrodniczych co najmniej podstawowy poziom osiągnęło 73 proc. badanych. Problem dotyczy więc około 27 proc. nastolatków.

To właśnie dlatego sformułowanie „co trzeci 15-latek ma problemy z czytaniem i matematyką” nie jest medialną przesadą. Wynika bezpośrednio z danych OECD.

Najgorszy wynik w historii nie oznacza, że Niemcy są najgorsze na świecie

Tutaj potrzebne jest ważne wyjaśnienie. Wyniki PISA w Niemczech są najgorsze w historii tego kraju, ale nie oznacza to, że niemieccy uczniowie znaleźli się na końcu światowego rankingu.

Wręcz przeciwnie – w matematyce, czytaniu i naukach przyrodniczych Niemcy nadal znajdują się bardzo blisko średniej państw OECD.

Problem polega na czymś innym. Jeszcze kilkanaście lat temu niemieckie wyniki były wyraźnie lepsze. Dzisiaj kraj, który po pierwszym „PISA-Schock” rozpoczął ogromne reformy edukacyjne, ponownie znalazł się w sytuacji, w której około jedna trzecia nastolatków nie osiąga podstawowych kompetencji w dwóch najważniejszych dziedzinach.

Od 2015 roku sytuacja wyraźnie się pogorszyła

Spadku nie da się wytłumaczyć wyłącznie pandemią i zamknięciem szkół. Trend rozpoczął się wcześniej.

Według OECD od 2015 roku udział słabych uczniów wzrósł w Niemczech aż o 17 punktów procentowych w matematyce, o 15 punktów w czytaniu oraz o 10 punktów w naukach przyrodniczych.

Jeszcze w 2015 roku niemieccy uczniowie zdobywali w matematyce ponad 500 punktów. W najnowszym badaniu średnia wynosi już tylko 464 punkty.

W porównaniu z badaniem z 2022 roku pogorszyły się przede wszystkim czytanie i matematyka. W naukach przyrodniczych zmiana względem 2022 roku nie jest statystycznie tak wyraźna, jednak w dłuższej perspektywie także ten obszar osiągnął najniższy poziom w historii niemieckich badań PISA.

Wyniki PISA w Niemczech pokazują ogromną różnicę między rodzinami

Jeszcze mocniejszy sygnał ostrzegawczy dotyczy pochodzenia społecznego uczniów.

W naukach przyrodniczych różnica między 25 proc. uczniów z najbardziej uprzywilejowanych rodzin i 25 proc. z najmniej uprzywilejowanych wynosi aż 125 punktów PISA.

Status ekonomiczny, społeczny i kulturowy rodziny wyjaśnia w Niemczech około 19 proc. różnic w wynikach uczniów. Średnia OECD wynosi około 12 proc.

Mówiąc prościej: w Niemczech nadal bardzo mocno liczy się to, z jakiego domu pochodzi dziecko.

Federalne Ministerstwo Edukacji samo przyznaje po publikacji badania, że Niemcy stoją przed ogromnym problemem związanym nie tylko z poziomem nauczania, ale również z równością szans.

Co właściwie sprawdza PISA?

PISA nie jest typowym sprawdzianem szkolnym i nie bada tego, czy uczeń zapamiętał konkretną definicję albo datę z podręcznika.

15-latkowie mają wykazać, że potrafią wykorzystać swoją wiedzę w realnych sytuacjach.

Nie chodzi więc o zaawansowaną matematykę czy specjalistyczną wiedzę. OECD bada kompetencje potrzebne później między innymi w pracy, podczas robienia zakupów, czytania dokumentów czy rozumienia informacji pojawiających się w mediach.

Co jeszcze pokazują wyniki PISA w Niemczech?

W raporcie jest kilka liczb, które mogą zainteresować rodziców równie mocno jak same wyniki testu.

Aż 33 proc. niemieckich uczniów zgodziło się ze stwierdzeniem, że szkoła była dla nich stratą czasu. Średnia w krajach OECD wynosi 24 proc.

Jednocześnie 33 proc. uczniów w Niemczech twierdzi, że podczas większości lub wszystkich lekcji nauk przyrodniczych inni uczniowie są rozpraszani przez urządzenia cyfrowe. Średnia OECD wynosi 28 proc.

Nie oznacza to automatycznie, że smartfony są przyczyną słabych wyników. PISA pokazuje zależności i opinie uczniów, a nie dowód na jedną konkretną przyczynę spadku.

Rodzice coraz rzadziej rozmawiają z dziećmi o szkole

Raport pokazuje również zmianę poza samą szkołą.

W 2022 roku 81 proc. niemieckich uczniów deklarowało, że rodzice lub opiekunowie przynajmniej raz w tygodniu pytają ich, co robili w szkole. W 2025 roku odsetek spadł do 73 proc.

Jeszcze większa różnica dotyczy rozmów o problemach szkolnych. W 2022 roku takie cotygodniowe rozmowy deklarowało 57 proc. uczniów, trzy lata później już tylko 41 proc.

Także tutaj nie można powiedzieć, że właśnie to spowodowało słabsze wyniki PISA w Niemczech. Dane pokazują jednak, że w tym samym okresie zmniejszyło się deklarowane zaangażowanie rodzin w szkolne życie dzieci.

Co mówią sami nauczyciele i eksperci?

Niemieckie instytucje zajmujące się badaniem edukacji mówią wprost o potrzebie zmian.

DIPF – Leibniz-Institut für Bildungsforschung und Bildungsinformation – podkreśla, że około jedna piąta niemieckich 15-latków nie dysponuje wystarczającymi podstawowymi kompetencjami w żadnym z trzech badanych obszarów.

Federalne Ministerstwo Edukacji mówi natomiast o konieczności wzmocnienia podstawowych umiejętności oraz poprawy szans edukacyjnych dzieci niezależnie od ich pochodzenia.

Badacze nie wskazują jednej prostej przyczyny. W debacie pojawiają się m.in. jakość wczesnej edukacji, niedobór nauczycieli, różnice społeczne, kompetencje językowe, organizacja lekcji, cyfryzacja i wsparcie dzieci w domu.

Co wyniki PISA w Niemczech oznaczają dla polskich rodziców?

Polskie dzieci uczące się w Niemczech są częścią tego samego systemu i mierzą się z tymi samymi problemami co ich niemieccy rówieśnicy.

Szczególną uwagę warto zwrócić na czytanie ze zrozumieniem. Dziecko może mówić po niemiecku swobodnie podczas rozmowy z kolegami, a jednocześnie mieć trudności z bardziej skomplikowanymi tekstami szkolnymi, poleceniami czy specjalistycznym słownictwem.

Jeśli rodzic zauważa pogorszenie ocen albo problemy z rozumieniem tekstu, warto reagować wcześniej, zamiast czekać do końcowych klas.

Niedawno sprawdzaliśmy również, czego dokładnie obejmuje nauka historii w niemieckich szkołach i czego dzieci uczą się o II wojnie światowej oraz Polsce .

Rodzice, którzy chcą dodatkowo rozwijać język polski swoich dzieci, mogą również skorzystać z naszego katalogu polskich szkół i przedszkoli w Niemczech .

Czy niemiecki system edukacji czeka kolejna duża reforma?

Presja na polityków będzie teraz bardzo duża. Pierwsze niemieckie „PISA-Schock” sprzed 25 lat doprowadziło do szerokiej debaty i zmian w systemie edukacji.

Dzisiaj sytuacja jest pod pewnymi względami jeszcze bardziej problematyczna. Wyniki PISA w Niemczech są niższe niż kiedykolwiek wcześniej, a znaczenie pochodzenia społecznego pozostaje bardzo silne.

Rząd federalny oraz kraje związkowe zapowiadają dalsze działania dotyczące podstawowych kompetencji i wyrównywania szans. Trzeba jednak pamiętać, że edukacja w Niemczech leży przede wszystkim w kompetencji landów, więc nie będzie jednej identycznej reformy dla wszystkich szkół w kraju.

Dla pierwszoklasistów już od roku szkolnego 2026/2027 obowiązuje również nowe prawo do opieki całodziennej. Szczegółowo opisaliśmy je w naszym zestawieniu zmian w Niemczech od 1 sierpnia 2026 roku .