Grafika została wygenerowana przy użyciu sztucznej inteligencji (AI) i ma charakter ilustracyjny. Nie przedstawia rzeczywistej sceny ani konkretnych osób.
Kontrole świadczeń w Niemczech. Jobcenter i urzędy mają wymieniać więcej danych
Kontrole świadczeń w Niemczech mają stać się znacznie dokładniejsze. Federalne ministerstwa pracy i spraw wewnętrznych przygotowały plan obejmujący 37 działań przeciwko nadużyciom. Wśród najważniejszych propozycji są szersza wymiana danych między urzędami, wykrywanie niezgłoszonego zatrudnienia i fikcyjnych umów oraz wykorzystanie systemów analitycznych opartych na sztucznej inteligencji.
37 działań przeciwko nadużyciom świadczeń
Niemiecki rząd przygotowuje nowy pakiet działań przeciwko nielegalnemu pobieraniu świadczeń i zorganizowanym oszustwom socjalnym. Według informacji ARD dokument ma osiem stron i zawiera 37 konkretnych punktów.
Plan został przygotowany wspólnie przez Federalne Ministerstwo Pracy i Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Jednym z jego głównych założeń są skuteczniejsze kontrole świadczeń w Niemczech poprzez łączenie informacji znajdujących się obecnie w różnych urzędach i rejestrach.
O szczegółach planu poinformowała Tagesschau .
Jobcenter mają wymieniać więcej informacji
Jednym z kluczowych problemów wskazywanych przez pracowników Jobcenter jest ograniczona możliwość szybkiego porównywania informacji posiadanych przez różne instytucje.
Rząd chce to zmienić. Komunalne Jobcenter mają zostać zobowiązane do szerszej wymiany danych, a numer identyfikacyjny – Identifikationsnummer – ma być przechowywany w rejestrach istotnych przy przyznawaniu świadczeń socjalnych.
Takie rozwiązanie ma ułatwić urzędom sprawdzenie, czy informacje przekazywane jednej instytucji odpowiadają danym znajdującym się w innych systemach.
Ausländerbehörde, Jobcenter, Zoll i inne urzędy mają współpracować bliżej
Kontrole świadczeń w Niemczech nie mają ograniczać się wyłącznie do samych Jobcenter. Ministerstwo Pracy już wcześniej wskazywało na konieczność współpracy m.in. między Jobcenter, urzędami ds. cudzoziemców, urzędami meldunkowymi, służbami bezpieczeństwa i organami odpowiedzialnymi za kontrolę nielegalnego zatrudnienia.
Federalna minister pracy Bärbel Bas podkreślała wcześniej, że walka z nadużyciami nie może być zadaniem tylko jednego urzędu. Oficjalne informacje dotyczące nowych zasad Grundsicherung i walki z nadużyciami publikuje Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych .
Niezgłoszony Minijob może zostać łatwiej wykryty
Nowy system wymiany informacji ma pomóc przede wszystkim tam, gdzie obecnie jeden urząd nie ma szybkiego dostępu do danych znajdujących się w innej instytucji.
ARD wskazuje bezpośrednio na przykład niezgłoszonego Minijobu. Dzięki porównywaniu danych wykrycie dodatkowego zatrudnienia, o którym nie poinformowano Jobcenter, ma być łatwiejsze.
Nie oznacza to oczywiście problemów dla osób, które legalnie pracują i prawidłowo zgłaszają swoje dochody. Celem nowych rozwiązań są przypadki, w których informacje dotyczące zatrudnienia, dochodów albo miejsca pobytu są ukrywane lub podawane niezgodnie z rzeczywistością.
Sztuczna inteligencja ma analizować dane
Jedną z bardziej znaczących propozycji jest wykorzystanie systemów opartych na sztucznej inteligencji. Według planu mają to być systemy bezpieczne, godne zaufania i niedyskryminujące.
Ich zadaniem ma być analiza danych i wychwytywanie nieprawidłowości, które mogą wskazywać na nadużycia lub zorganizowane mechanizmy wyłudzania świadczeń.
Nie oznacza to, że sztuczna inteligencja ma automatycznie decydować o odebraniu komuś pieniędzy. Z opublikowanych informacji wynika, że ma przede wszystkim pomagać w analizowaniu informacji i identyfikowaniu potencjalnych przypadków wymagających sprawdzenia.
Kontrola fikcyjnego zatrudnienia i pracy na czarno
Kolejnym elementem są działania przeciwko fikcyjnym umowom o pracę oraz nielegalnemu zatrudnieniu. Rząd chce ograniczyć sytuacje, w których praca istnieje tylko na papierze lub zatrudnienie jest zgłaszane w sposób niezgodny z rzeczywistością.
Już obowiązujące od lipca zmiany w niemieckiej Grundsicherung przewidują obowiązek zgłaszania przez Jobcenter konkretnych podejrzeń dotyczących pracy na czarno do Finanzkontrolle Schwarzarbeit działającej w strukturach Zoll.
Federalne Ministerstwo Pracy wyjaśnia również, że pracodawca zatrudniający pracownika nielegalnie lub zgłaszający fikcyjne zatrudnienie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za świadczenia wypłacone bez podstawy prawnej.
Zmiany mogą dotyczyć również obywateli UE
Plan koncentruje się także na przypadkach nadużywania prawa do swobodnego przepływu osób w Unii Europejskiej.
Według założeń rządu problemem mają być m.in. sytuacje, gdy osoby są formalnie zatrudniane na bardzo małą liczbę godzin albo otrzymują fikcyjne umowy tylko po to, by stworzyć podstawę do uzyskania określonych świadczeń.
W tym obszarze rząd zapowiada zmiany prawne wymierzone przede wszystkim w zorganizowane struktury wykorzystujące migrantów i system socjalny.
Rząd chce uderzyć również w tzw. Schrottimmobilien
Pakiet dotyczy nie tylko wypłaty świadczeń. Rząd chce również walczyć z właścicielami zaniedbanych nieruchomości, którzy pobierają wysokie czynsze finansowane następnie przez Jobcenter.
Według planu gminy mają otrzymać większe możliwości wejścia do takich budynków i kontroli warunków mieszkaniowych. W określonych przypadkach przewidziane są również dalej idące instrumenty wobec właścicieli, którzy nie wykonują koniecznych remontów.
Zmiany w przepisach meldunkowych mają natomiast utrudnić fikcyjne meldowanie dużej liczby osób pod jednym adresem.
Osoba poszukiwana listem gończym bez Grundsicherung?
Wśród 37 propozycji pojawiło się również rozwiązanie dotyczące osób poszukiwanych na podstawie wykonalnego nakazu aresztowania. Według planu takie osoby miałyby zostać pozbawione możliwości pobierania Grundsicherung.
To jedna z propozycji wymagających odpowiednich rozwiązań prawnych. Nie należy więc traktować wszystkich 37 punktów jako przepisów, które już dziś obowiązują.
Nie wszystkie 37 zmian już obowiązuje
To szczególnie ważne. Kontrole świadczeń w Niemczech już zostały zaostrzone w ramach reformy Grundsicherung, która weszła w życie 1 lipca 2026 roku, ale najnowszy 37-punktowy plan jest kolejnym pakietem.
Według Tagesschau rząd federalny ma przyjąć plan jeszcze we wrześniu. Część działań może zostać wprowadzona do końca roku, natomiast propozycje wymagające zmian ustawowych muszą przejść odpowiednią procedurę legislacyjną.
Co to może oznaczać dla Polaków mieszkających w Niemczech?
Dla większości osób legalnie pracujących, prawidłowo zgłaszających dochody i korzystających ze świadczeń zgodnie z przepisami nowe rozwiązania nie powinny oznaczać utraty prawa do pomocy.
Zmiana polega przede wszystkim na tym, że rozbieżności między informacjami znajdującymi się w różnych urzędach mają być szybciej wykrywane.
- niezgłoszone dodatkowe zatrudnienie lub Minijob,
- fikcyjne umowy o pracę,
- nieprawidłowe informacje o dochodach,
- nieaktualne dane dotyczące miejsca zamieszkania,
- praca na czarno przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń,
- zorganizowane wyłudzanie świadczeń,
- fikcyjne meldunki i nadużycia związane z lokalami mieszkalnymi.
Dla osób korzystających z Grundsicherung, Wohngeld lub innych świadczeń najbezpieczniejszą zasadą pozostaje zgłaszanie urzędowi wszystkich zmian, które zgodnie z przepisami mogą mieć wpływ na wysokość albo prawo do świadczenia.
Kontrole świadczeń w Niemczech będą coraz bardziej cyfrowe
Kierunek zmian jest wyraźny: niemiecka administracja chce znacznie szerzej korzystać z cyfrowej wymiany danych i automatycznej analizy informacji.
Kontrole świadczeń w Niemczech mają dzięki temu nie polegać wyłącznie na pojedynczych dokumentach dostarczanych przez świadczeniobiorcę. Urzędy mają skuteczniej porównywać informacje znajdujące się w różnych systemach i szybciej reagować na rozbieżności.
Jednocześnie szczegółowy zakres nowych uprawnień będzie zależał od tego, które z 37 punktów zostaną ostatecznie przyjęte i w jakiej formie zostaną zapisane w przepisach.