Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży już obowiązuje. Duże firmy muszą zmienić zasady
Od 19 lipca 2026 roku duże przedsiębiorstwa w całej Unii Europejskiej nie mogą niszczyć niesprzedanych ubrań, dodatków i obuwia tylko dlatego, że ich przechowywanie albo ponowna sprzedaż się nie opłaca.
To poważna zmiana dla branży modowej i handlu internetowego. Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży obejmuje między innymi zapasy magazynowe, nadprodukcję oraz towary zwrócone przez klientów, jeżeli nadal nadają się do sprzedaży lub ponownego wykorzystania.
Duże firmy mają teraz przede wszystkim utrzymywać produkty w obiegu. Mogą je przecenić, sprzedać na innym rynku, przekazać odpowiedniej organizacji, naprawić, odświeżyć albo przygotować do ponownego użycia. Zniszczenie ma być ostatecznością i jest dopuszczalne tylko w ściśle określonych sytuacjach.
Najważniejsze informacje
- Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży obowiązuje od 19 lipca 2026 roku.
- Na początku obejmuje duże przedsiębiorstwa działające na rynku Unii Europejskiej.
- Od 19 lipca 2030 roku regulacją zostaną objęte również firmy średniej wielkości.
- Kleinstunternehmen i Kleinunternehmen pozostają zwolnione, o ile nie uczestniczą w obchodzeniu przepisów.
- Przepisy dotyczą odzieży, określonych dodatków, nakryć głowy i obuwia.
- Obejmują również zwroty od klientów oraz nadprodukcję.
- Firmy korzystające z wyjątków muszą przechowywać dokumentację przez pięć lat.
Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży. Co dokładnie zmieniło się 19 lipca?
Podstawą nowych obowiązków jest Ecodesign for Sustainable Products Regulation, czyli ESPR. Rozporządzenie weszło w życie już 18 lipca 2024 roku, ale zakaz dotyczący wskazanych tekstyliów i obuwia zaczął być stosowany 19 lipca 2026 roku.
Nie jest to więc zapowiedź, polityczna deklaracja ani projekt przepisów. Zakaz już obowiązuje i duże przedsiębiorstwa muszą się do niego stosować.
Unijne regulacje wymagają, aby przedsiębiorstwa podejmowały rozsądne działania zapobiegające niszczeniu niesprzedanych produktów. Komisja Europejska wskazuje przede wszystkim dalszą sprzedaż, w tym przeceny i alternatywne kanały, darowizny, naprawę, odnowienie oraz przygotowanie do ponownego użycia.
W Niemczech wykonywanie przepisów będzie należało do Bundesländer. Bundesministerium für Umwelt, Klimaschutz, Naturschutz und nukleare Sicherheit informuje, że niemieckie zasady wykonawcze, w tym regulacje dotyczące sankcji, powstają w ramach ÖkodesignG.
Mantelgesetz został już przyjęty przez Bundestag. W sprawdzonych przez nas oficjalnych komunikatach nie podano jednak jednej konkretnej kwoty kary, która miałaby dotyczyć każdego naruszenia. Dlatego nie należy rozpowszechniać niepotwierdzonych informacji o automatycznych karach w określonej wysokości.
Które firmy obejmują nowe przepisy?
Zakaz nie obejmuje od razu każdego sklepu odzieżowego. Znaczenie ma wielkość przedsiębiorstwa, a przy dokładnym ustalaniu kategorii mogą liczyć się również powiązania kapitałowe i dane całej grupy.
| Kategoria przedsiębiorstwa | Najważniejsze progi wskazane przez BMUKN | Od kiedy obowiązuje zakaz |
|---|---|---|
| Duże przedsiębiorstwo | Co najmniej 250 pracowników albo ponad 50 mln euro obrotu rocznie, albo suma bilansowa powyżej 43 mln euro | Od 19 lipca 2026 roku |
| Firma średniej wielkości | Co najmniej 50 pracowników albo obrót lub suma bilansowa przekraczająca 10 mln euro | Od 19 lipca 2030 roku |
| Kleinstunternehmen i Kleinunternehmen | Firmy mieszczące się w unijnej definicji najmniejszych przedsiębiorstw | Zwolnione z zakazu i obowiązku publikowania danych, z zastrzeżeniem przepisów przeciw obchodzeniu prawa |
Ważne: zwolniona firma nie może przyjąć towaru od dużego przedsiębiorstwa tylko po to, aby zniszczyć go w jego imieniu i ominąć zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży. Takie obejście zostało wprost zablokowane w ESPR.
Jakie produkty obejmuje zakaz?
Załącznik VII do ESPR wskazuje konkretne grupy produktów według kodów towarowych. Regulacja koncentruje się na branży odzieżowej i obuwniczej, ale w przyszłości Komisja Europejska może rozszerzyć listę na kolejne towary.
| Objęte grupy | Przykłady | Skąd może pochodzić towar |
|---|---|---|
| Odzież i dodatki odzieżowe | Wyroby dziane, szyte oraz określone produkty ze skóry | Nadprodukcja, zapasy magazynowe, niesprzedane kolekcje i zwroty |
| Nakrycia głowy | Między innymi kapelusze, czapki i inne produkty objęte kodami z załącznika | Sklepy stacjonarne, magazyny i handel internetowy |
| Obuwie | Produkty ujęte w kodach 6401, 6402, 6403, 6404 i 6405 | Niesprzedany towar oraz zwroty od klientów |
Unijna definicja niesprzedanego produktu obejmuje nie tylko rzeczy, które nigdy nie znalazły nabywcy. Dotyczy także produktów zwróconych przez konsumenta w ramach prawa do odstąpienia od umowy albo dłuższego terminu dobrowolnie przyznanego przez sprzedawcę.
Dlatego zwroty w sklepach internetowych są jednym z najważniejszych obszarów tej reformy.
Uwaga, recykling może być uznany za zniszczenie
To jeden z najważniejszych i najmniej oczywistych punktów regulacji. W rozumieniu ESPR zniszczeniem jest celowe uszkodzenie produktu albo wyrzucenie go jako odpadu.
Przekazanie nowej, nadającej się do użycia odzieży do recyklingu nie daje więc automatycznie prawa do pozbycia się jej. Jeżeli produkt zostanie rozdrobniony i przestanie istnieć jako ubranie lub obuwie, takie działanie może zostać uznane za zniszczenie.
Wyjątek dotyczy przekazania produktu wyłącznie po to, aby przygotować go do ponownego użycia, odnowienia lub ponownego wytworzenia. Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży ma przede wszystkim chronić cały produkt i jego wartość użytkową, a nie tylko odzyskiwać surowiec po jego przedwczesnym wyrzuceniu.
| Działanie | Co oznacza w praktyce | Ocena według nowych zasad |
|---|---|---|
| Przecena i dalsza sprzedaż | Outlet, wyprzedaż, alternatywny rynek albo drugi kanał sprzedaży | Działanie preferowane |
| Darowizna | Przekazanie rzeczy odpowiednim organizacjom lub podmiotom social economy | Działanie preferowane |
| Naprawa lub odnowienie | Przywrócenie produktowi funkcji i przygotowanie go do ponownego użycia | Działanie preferowane |
| Rozdrobnienie nowego towaru do recyklingu | Produkt przestaje istnieć jako odzież albo obuwie | Co do zasady traktowane jako zniszczenie |
| Spalenie lub zwykłe wyrzucenie | Utylizacja towaru bez dalszego wykorzystania jako produktu | Zakazane bez udokumentowanego wyjątku |
Kiedy zniszczenie nadal będzie dozwolone?
Zakaz nie jest bezwzględny. Delegated Regulation (EU) 2026/296 wskazuje sytuacje, w których zniszczenie może być uzasadnione, ale firma musi mieć odpowiednie dowody.
Samo stwierdzenie, że ponowna sprzedaż się nie opłaca, nie wystarczy.
| Możliwy wyjątek | Warunek |
|---|---|
| Zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa | Produkt jest niebezpieczny, skażony albo nie może zostać legalnie przekazany konsumentowi |
| Poważne uszkodzenie lub problem higieniczny | Naprawa albo odnowienie są technicznie niemożliwe lub nie spełniają kryterium opłacalności określonego w regulacji |
| Wada projektu lub produkcji | Produkt nie nadaje się do zamierzonego celu, a naprawa nie jest technicznie możliwa |
| Naruszenie praw własności intelektualnej | Dotyczy między innymi podróbek albo prawidłowo udokumentowanego naruszenia praw |
| Brak chętnych na darowiznę | Towar został zaoferowany co najmniej trzem odpowiednim podmiotom w Unii Europejskiej albo publicznie na stronie firmy przez co najmniej osiem tygodni i nie został przyjęty |
Przedsiębiorstwo korzystające z wyjątku musi przechowywać dokumentację przez pięć lat. Na żądanie właściwego organu powinno udostępnić ją elektronicznie w ciągu 30 dni.
To ważne, ponieważ zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży ma być możliwy do realnego skontrolowania, a nie opierać się tylko na deklaracji firmy.
Firmy muszą pokazać, co wyrzucają
ESPR nakłada także obowiązek corocznego ujawniania informacji o niesprzedanych produktach wyrzuconych przez przedsiębiorstwo lub w jego imieniu. Dane mają być opublikowane w jasny i widoczny sposób, co najmniej na łatwo dostępnej stronie internetowej firmy.
| Co trzeba ujawnić | Jak szczegółowo |
|---|---|
| Liczba i masa produktów | W podziale na rodzaje albo kategorie towarów |
| Powody wyrzucenia | Wraz ze wskazaniem zastosowanego wyjątku, jeżeli był potrzebny |
| Sposób dalszego postępowania | Udział produktów przekazanych do ponownego użycia, odnowienia, ponownego wytworzenia, recyklingu, odzysku energii i unieszkodliwienia |
| Działania zapobiegawcze | Kroki już podjęte oraz planowane, aby ograniczyć niszczenie towarów |
W praktyce oznacza to większą przejrzystość. Organizacje społeczne, konsumenci i organy kontrolne będą mogły sprawdzić, czy dana firma rzeczywiście ogranicza odpady, czy tylko przenosi problem do innego kanału.
Dlaczego wprowadzono zakaz?
Według Komisji Europejskiej od 4 do 9 procent tekstyliów wprowadzanych na rynek w Europie jest niszczonych jeszcze przed użyciem. To od 264 tysięcy do 594 tysięcy ton rocznie.
Unijne szacunki mówią także o około 5,6 mln ton emisji CO2 związanych z tym zjawiskiem.
W przypadku niemieckiego handlu internetowego Komisja szacuje, że każdego roku wyrzucanych jest prawie 20 mln zwróconych artykułów. Powodem bywała czysta kalkulacja. Kontrola, czyszczenie, magazynowanie i ponowne wystawienie produktu mogły kosztować więcej niż wyprodukowanie nowego.
Właśnie ten model ma ograniczyć zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży. Duże przedsiębiorstwa mają lepiej planować kolekcje i zapasy, a także rozbudować systemy ponownej sprzedaży, darowizn, napraw i odnowienia.
Co to oznacza dla Polaków mieszkających w Niemczech?
Dla konsumentów zmiana może oznaczać więcej towaru w outletach, sklepach z końcówkami kolekcji, programach second hand i kanałach ponownej sprzedaży. Nie jest to jednak gwarancja automatycznych obniżek ani obowiązek rozdawania niesprzedanych rzeczy za darmo.
Osoby pracujące w niemieckiej logistyce, magazynach, Retourenmanagement i handlu internetowym mogą zauważyć nowe procedury. Firmy będą potrzebowały dokładniejszego sortowania, kontroli stanu produktów, ewidencji, dokumentowania wyjątków i organizowania przekazania towaru do kolejnego wykorzystania.
Polscy przedsiębiorcy prowadzący sklepy w Niemczech powinni najpierw prawidłowo ustalić kategorię swojego przedsiębiorstwa. Nawet jeśli firma jest zwolniona, nie może służyć jako pośrednik do obchodzenia zakazu przez większy podmiot.
Warto również sprawdzić wcześniejszy materiał TwojaPolonia24 o tym, jak Prawo do naprawy w Niemczech zmienia obowiązki firm i prawa konsumentów.
Więcej ważnych regulacji opisaliśmy w zestawieniu zmian w Niemczech od czerwca 2026 roku. Nowe zasady dla tekstyliów są częścią szerszego kierunku, w którym produkty mają być trwalsze, łatwiejsze do naprawy i dłużej utrzymywane w obiegu.
To NIE oznacza…
- że każdy mały sklep w Niemczech został objęty zakazem od 19 lipca 2026 roku,
- że każda niesprzedana rzecz musi zostać przekazana za darmo,
- że klienci tracą prawo do zwrotu zakupów internetowych,
- że uszkodzony lub niebezpieczny produkt zawsze trzeba ponownie sprzedać,
- że firmie wolno zniszczyć pełnowartościową odzież tylko dlatego, że ponowna sprzedaż jest kłopotliwa.
Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży uderza przede wszystkim w ekonomiczne niszczenie pełnowartościowego towaru. Jednocześnie pozostawia wąskie i dokładnie udokumentowane wyjątki.
Co powinien zrobić pracownik lub przedsiębiorca?
Pracownik powinien stosować nowe instrukcje sortowania i nie oznaczać produktu jako odpadu bez podstawy w procedurze firmy.
Przedsiębiorca powinien ustalić kategorię firmy, przeanalizować drogę zwrotów i nadwyżek, przygotować ewidencję oraz umowy z partnerami zajmującymi się ponowną sprzedażą, odnowieniem lub darowiznami.
W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej firmy warto skorzystać z porady Rechtsanwalt lub wyspecjalizowanej Beratung. O kategorii przedsiębiorstwa mogą decydować także jego powiązania z innymi podmiotami.
FAQ. Najważniejsze pytania i odpowiedzi
1. Od kiedy obowiązuje zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży?
Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży obowiązuje duże przedsiębiorstwa od 19 lipca 2026 roku. Podstawą jest ESPR, które weszło w życie już w 2024 roku. Firmy średniej wielkości zostaną objęte zakazem od 19 lipca 2030 roku.
2. Jakie firmy obejmują nowe przepisy dla firm?
Od 19 lipca 2026 roku przepisy obejmują duże przedsiębiorstwa, według progów wskazanych przez BMUKN. Firmy średniej wielkości wejdą do systemu w 2030 roku. Kleinstunternehmen i Kleinunternehmen są co do zasady zwolnione. Nie wolno jednak wykorzystywać zwolnionego podmiotu do niszczenia towaru w celu obejścia zakazu.
3. Czy sklepy muszą oddawać niesprzedaną odzież za darmo?
Nie, przepisy nie wprowadzają obowiązku rozdawania całego niesprzedanego towaru. Firma może go przecenić, sprzedać w innym kanale, odnowić, przygotować do ponownego użycia albo przekazać jako darowiznę. Celem jest utrzymanie produktu w obiegu, a nie narzucenie jednego sposobu postępowania.
4. Czy uszkodzona lub zabrudzona odzież może zostać zniszczona?
Tak, ale tylko po spełnieniu warunków określonych w przepisach. Wyjątek może dotyczyć produktu niebezpiecznego, poważnie uszkodzonego, skażonego albo niespełniającego wymagań higienicznych. Naprawa lub odnowienie muszą być technicznie niemożliwe albo nie spełniać kryterium opłacalności z regulacji. Firma musi zachować dokumenty potwierdzające podstawę wyjątku przez pięć lat.
Zakaz już działa, ale skuteczność zależy od kontroli
Nowe prawo uderza w praktykę, która przez lata pozostawała niewidoczna dla klientów. Pełnowartościowe ubrania i buty nie powinny trafiać do spalenia lub rozdrobnienia tylko dlatego, że taki wariant jest tańszy dla sprzedawcy.
Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży może zwiększyć znaczenie outletów, darowizn, napraw, odnowienia i handlu używanymi rzeczami. O jego realnej sile zdecydują jednak kontrole prowadzone przez Bundesländer, prawidłowa dokumentacja firm oraz konsekwentne egzekwowanie zasad przeciw obchodzeniu prawa.