Bomby z II wojny światowej w Niemczech: tysiące wciąż leżą pod ziemią

Bomby z II wojny światowej nadal znajdują się pod niemieckimi ulicami, osiedlami, torami kolejowymi, lasami, rzekami i kanałami. Mimo że od zakończenia wojny minęło ponad 80 lat, niemal każdego tygodnia pojawiają się informacje o zamkniętych drogach, zatrzymanych pociągach i ewakuowanych mieszkańcach.

Wystarczy rozpoczęcie budowy nowego bloku, modernizacja torów albo wymiana sieci podziemnej, aby bomby z II wojny światowej ponownie stały się realnym zagrożeniem. Dla wielu osób mieszkających na co dzień w Niemczech zaskoczeniem może być fakt, że niebezpieczne pozostałości wojenne mogą znajdować się tuż obok domu, szkoły, miejsca pracy albo popularnego parku.

Aktualnym przykładem jest Potsdam. We wtorek 16 czerwca 2026 roku około 6500 osób ma opuścić mieszkania i miejsca pracy z powodu planowanego unieszkodliwienia amerykańskiej bomby lotniczej ważącej 250 kilogramów. Zamknięty ma zostać między innymi główny dworzec kolejowy, a utrudnienia obejmą pociągi regionalne, S-Bahn, tramwaje i autobusy.

Bomby z II wojny światowej są jednak odnajdywane nie tylko na placach budowy. Niebezpieczne przedmioty trafiają się także w lasach, na polach, w rzekach, jeziorach i kanałach. Znajdują je pracownicy budowlani, spacerowicze, rolnicy, wędkarze, nurkowie oraz osoby zajmujące się łowieniem przedmiotów za pomocą magnesu neodymowego.

Sprawdziliśmy, ile dużych bomb znaleziono dotychczas w wybranych niemieckich miastach, ile niewybuchów może nadal pozostawać pod ziemią oraz jak należy się zachować, gdy zauważymy przedmiot przypominający pocisk, granat albo bombę.

Najważniejsze informacje

Dlaczego bomby z II wojny światowej nadal są znajdowane?

Podczas alianckich nalotów na niemieckie miasta zrzucano ogromne ilości bomb burzących, zapalających i odłamkowych. Celem były zakłady przemysłowe, linie kolejowe, porty, lotniska, mosty, magazyny wojskowe oraz centra administracyjne.

Nie każda bomba eksplodowała. Według opracowania przygotowanego dla Bundestagu, zależnie od konstrukcji i warunków nawet od 10 do 20 procent zrzuconych bomb mogło pozostać niewybuchami. Część wbijała się głęboko w miękką ziemię, błoto albo dno zbiornika wodnego. Inne trafiały pod ruiny budynków i przez dziesięciolecia pozostawały niewidoczne.

Bomby z II wojny światowej są dziś odkrywane przede wszystkim podczas ingerencji w grunt. Im więcej buduje się nowych mieszkań, torów, tuneli, sieci ciepłowniczych czy kabli energetycznych, tym większa jest szansa na natrafienie na niebezpieczny przedmiot.

Służby wykorzystują także stare zdjęcia lotnicze. Widoczne na fotografiach leje po bombach, ślady nalotów i miejsca, w których nie doszło do eksplozji, pozwalają wskazać tak zwane punkty podejrzenia. Następnie teren jest badany za pomocą specjalistycznych urządzeń.

Brak oznaczenia działki jako terenu podejrzanego nie zawsze oznacza jednak, że jest ona całkowicie wolna od amunicji. Dokumentacja wojenna jest niepełna, część materiałów została zniszczona, a bomby z II wojny światowej mogły wbić się w grunt bez pozostawienia wyraźnego śladu.

Bomby z II wojny światowej w Potsdamie: 6500 osób do ewakuacji

Skala problemu jest dobrze widoczna w Potsdamie. Na budowie przy Leipziger Straße znaleziono amerykańską bombę lotniczą ważącą 250 kilogramów. Jej unieszkodliwienie zaplanowano na wtorek 16 czerwca 2026 roku.

Wokół miejsca znalezienia bomby wyznaczono strefę bezpieczeństwa o promieniu około 700 metrów. Do godziny 8:30 teren ma opuścić około 6500 osób. W strefie znalazły się między innymi budynki rządu Brandenburgii, Landtag, ministerstwa, hotele, muzea, szkoła, przedszkole, domy opieki i główny dworzec kolejowy.

Potsdam Hauptbahnhof ma zostać całkowicie zamknięty. Pociągi S-Bahn jadące z Berlina będą kończyć bieg na stacji Babelsberg. Pociągi regionalne przed rozpoczęciem operacji mają przejeżdżać przez Potsdam bez zatrzymywania się, a później możliwe są dalsze ograniczenia.

To kolejny przykład pokazujący, że bomby z II wojny światowej mogą w jednej chwili sparaliżować centrum dużego miasta. Nawet pojedynczy niewybuch oznacza konieczność zamknięcia ulic, zatrzymania komunikacji oraz sprawdzenia tysięcy mieszkań i budynków.

W kwietniu 2026 roku podczas systematycznego przeszukiwania lasów w Potsdamie odnaleziono pięć bomb. Trzy znajdowały się w Wildpark, a kolejne dwie przy Michendorfer Chaussee. Do 23 kwietnia 2026 roku miasto informowało o 217 wojennych ładunkach wybuchowych odkrytych od 1990 roku.

Ile bomb z II wojny światowej może jeszcze leżeć w Niemczech?

Nie istnieje jedna dokładna liczba pokazująca, ile bomb z II wojny światowej nadal znajduje się pod niemieckimi miastami. Poszczególne kraje związkowe prowadzą własne statystyki, stosują różne definicje i podają dane za odmienne okresy.

Opracowanie Służb Naukowych Bundestagu wskazuje na szacunek od 100 000 do 300 000 ton pozostałości amunicji i środków bojowych zalegających na terenie Niemiec. Jest to szacunek masy, a nie liczby pojedynczych bomb.

Do tej kategorii należą nie tylko duże bomby z II wojny światowej, ale również granaty, pociski artyleryjskie, miny, rakiety, amunicja strzelecka, zapalniki, panzerfausty i elementy broni.

Według tego samego opracowania około 5000 niewybuchów jest każdego roku rozbrajanych lub w inny sposób unieszkodliwianych. Oznacza to, że usuwanie wojennych pozostałości będzie prawdopodobnie trwało jeszcze przez dziesięciolecia.

Dobrym przykładem skali problemu jest Nadrenia Północna-Westfalia. W samym 2024 roku tamtejsze służby znalazły i unieszkodliwiły 1606 bomb różnych rodzajów. Wśród nich były 182 bomby o masie co najmniej 50 kilogramów. Dwanaście bomb musiało zostać wysadzonych na miejscu.

Bomby z II wojny światowej w niemieckich miastach

Poniższe dane pokazują, jak często bomby z II wojny światowej są odnajdywane w wybranych miastach. Pochodzą z oficjalnych statystyk miast, krajów związkowych i służb odpowiedzialnych za usuwanie amunicji. Nie można ich traktować jako bezpośredniego rankingu, ponieważ obejmują różne okresy i różne rodzaje znalezisk.

Berlin: tysiące podejrzewanych niewybuchów

Nad Berlinem podczas wojny zrzucono według specjalistycznej literatury około 45 500 ton bomb. Do 2020 roku w mieście odnaleziono 1197 bomb o masie co najmniej 50 kilogramów.

Berliński Senat informował również o szacunku wynoszącym około 4600 niewybuchów pozostających pod miastem. Przy przyjętej średniej wadze około 213 kilogramów mogłoby to oznaczać blisko 980 ton dużych bomb. To pokazuje, że bomby z II wojny światowej pozostają w Berlinie problemem na wiele kolejnych dekad.

Bomby z II wojny światowej w Berlinie są regularnie znajdowane podczas remontów ulic, inwestycji kolejowych i budowy nowych mieszkań. Miasto podaje również, że każdego roku zabezpiecza się i niszczy około 25–40 ton różnego rodzaju amunicji i pozostałości wojennych.

Hamburg: ponad 5000 dużych bomb usuniętych

Hamburg należał do najbardziej intensywnie bombardowanych miast. Według raportu hamburskiej straży pożarnej od zakończenia wojny do końca 2024 roku Kampfmittelräumdienst usunął 5072 bomby ważące ponad 50 kilogramów oraz ogromne ilości mniejszej amunicji.

Tylko w 2024 roku w Hamburgu unieszkodliwiono 17 dużych niewybuchów. Bomby z II wojny światowej nadal mogą znajdować się pod terenami portowymi, osiedlami, torami i zbiornikami wodnymi. Każda większa inwestycja może więc ujawnić kolejne bomby z II wojny światowej.

Kolonia: 50 bomb w ciągu jednego roku

W Kolonii w 2025 roku znaleziono łącznie 50 bomb z II wojny światowej. Wśród nich były 24 bomby burzące i 26 zapalających. Z powodu 24 dużych bomb przeprowadzono 19 ewakuacji.

Łącznie objęły one 69 562 mieszkańców. Największa operacja odbyła się w czerwcu w rejonie Deutzer Werft, gdzie swoje domy i miejsca pracy musiało opuścić około 20 500 osób.

Dla porównania w 2024 roku na terenie Kolonii znaleziono 31 bomb. Liczba znalezisk może znacząco zmieniać się z roku na rok, zależnie od liczby inwestycji i prowadzonych badań gruntu.

Oranienburg: wyjątkowo niebezpieczne zapalniki

Oranienburg pod Berlinem jest jednym z najbardziej obciążonych wojennymi pozostałościami miejsc w Niemczech. Od października 1991 do listopada 2024 roku znaleziono tam 233 bomby burzące.

Wiele bomb z II wojny światowej znalezionych w Oranienburgu miało niebezpieczne zapalniki, w tym chemiczne zapalniki z opóźnionym działaniem. Takie mechanizmy mogą z czasem stawać się niestabilne i w pewnych warunkach doprowadzić do samoczynnej detonacji.

Ze znalezionych bomb 109 udało się rozbroić, a 34 musiały zostać wysadzone na miejscu. W czerwcu 2026 roku w rejonie Oranienburga znaleziono kolejną amerykańską bombę o masie 250 kilogramów z chemicznym zapalnikiem. Z powodu operacji ewakuowano około 860 osób.

Bomby z II wojny światowej w rzekach i kanałach

Niebezpieczne pozostałości znajdują się nie tylko pod ulicami i budynkami. Granaty, pociski, broń, zapalniki i bomby z II wojny światowej mogą leżeć również na dnie jezior, rzek, portów i kanałów.

Część przedmiotów trafiła do wody podczas walk i nalotów. Inne zostały wyrzucone przez wycofujące się oddziały, mieszkańców obawiających się odpowiedzialności albo osoby, które po wojnie chciały pozbyć się nielegalnej broni.

W Berlinie oficjalne materiały Landesdenkmalamt ostrzegają, że podczas magnet fishing, czyli łowienia przedmiotów za pomocą silnego magnesu, regularnie odnajdywane są stare elementy amunicji i broń. Bomby z II wojny światowej oraz mniejsze pociski po wielu latach pod wodą nadal mogą stanowić śmiertelne zagrożenie.

Magnet fishing nie jest niewinną zabawą pozbawioną przepisów. W Berlinie poszukiwanie zabytków w wodzie za pomocą magnesu wymaga odpowiedniej zgody, a osobom prywatnym takie pozwolenia z reguły nie są wydawane. Naruszenie przepisów ochrony zabytków lub zatajenie znaleziska może prowadzić do wysokiej kary pieniężnej, a w poważnych przypadkach również odpowiedzialności karnej.

Przepisy różnią się pomiędzy krajami związkowymi oraz zależą od właściciela i zarządcy zbiornika. W Brandenburgii osobom bez odpowiednich uprawnień zabronione jest poszukiwanie środków bojowych, ich dotykanie, przemieszczanie i zabieranie.

Jak rozpoznać bomby z II wojny światowej i inne niewybuchy?

Bomby z II wojny światowej po dziesięcioleciach spędzonych w ziemi lub wodzie mogą być silnie skorodowane. Nie zawsze wyglądają jak przedmioty znane z filmów. Duża część powierzchni może być pokryta rdzą, błotem i osadem.

Podejrzenie powinny wzbudzić między innymi metalowe przedmioty o cylindrycznym, stożkowym lub kulistym kształcie, elementy przypominające pocisk, granat ręczny, panzerfaust, zapalnik albo grubą rurę zakończoną metalowym stożkiem.

Nie każdy taki przedmiot jest bombą. Może być fragmentem maszyny, rury albo starego urządzenia. Oceny nie należy jednak dokonywać samodzielnie. Nawet niewielki zapalnik lub pocisk może zawierać materiał wybuchowy.

Rdza również nie oznacza, że bomby z II wojny światowej są bezpieczne. Zniszczenie obudowy i starzenie się zapalnika mogą sprawić, że amunicja stanie się jeszcze bardziej nieprzewidywalna. Wibracje, uderzenie, zmiana położenia albo temperatura mogą doprowadzić do eksplozji lub uwolnienia niebezpiecznych substancji.

Co zrobić po znalezieniu bomby, granatu lub pocisku?

W przypadku eksplozji, pożaru lub osób rannych należy dodatkowo wezwać straż pożarną i pogotowie pod numerem 112.

Policja zabezpieczy miejsce i skontaktuje się z odpowiednim Kampfmittelräumdienst lub Kampfmittelbeseitigungsdienst. Specjaliści ustalą, czy znaleziony przedmiot należy do kategorii, do której zaliczają się bomby z II wojny światowej, granaty, pociski albo inne środki bojowe.

Następnie służby zdecydują, czy znalezisko można przetransportować, rozbroić na miejscu albo trzeba przeprowadzić kontrolowane wysadzenie. Bomby z II wojny światowej z chemicznymi zapalnikami mogą wymagać szczególnie dużej strefy bezpieczeństwa. To właśnie rodzaj zapalnika i stan techniczny przedmiotu decydują o skali ewakuacji.

Co zabrać podczas ewakuacji?

Gdy służby zarządzą ewakuację, nie należy jej ignorować. Decyzja oznacza, że eksperci nie mogą zagwarantować bezpieczeństwa osób pozostających w wyznaczonej strefie.

W miarę możliwości warto zabrać:

• dokument tożsamości,
• telefon i ładowarkę lub powerbank,
• potrzebne lekarstwa,
• pieniądze i kartę płatniczą,
• wodę i podstawowe jedzenie,
• okulary, aparat słuchowy i inne potrzebne urządzenia,
• rzeczy dla dzieci,
• transporter, smycz, karmę i dokumenty zwierzęcia.

Władze zalecają również sprawdzenie, czy pomocy nie potrzebują starsi lub chorzy sąsiedzi. Osoby wymagające transportu medycznego powinny jak najszybciej skontaktować się z numerem podanym przez miasto lub straż pożarną.

Co bomby z II wojny światowej oznaczają dla Polaków w Niemczech?

Polacy mieszkający w Niemczech powinni traktować informacje o znalezieniu niewybuchu poważnie, nawet jeśli miejsce znajduje się kilkaset metrów od domu. Strefa bezpieczeństwa może obejmować całe osiedla, szkoły, przedszkola, sklepy, szpitale i stacje kolejowe.

Ważne jest śledzenie komunikatów miasta, policji, straży pożarnej, przewoźników i aplikacji ostrzegawczych. Informacje mogą się zmieniać w ciągu kilku godzin, zależnie od konstrukcji bomby, rodzaju zapalnika i możliwości jej rozbrojenia.

Bomby z II wojny światowej mogą zostać znalezione praktycznie w każdym regionie, który był bombardowany albo gdzie znajdowały się działania wojenne, magazyny amunicji i jednostki wojskowe. Szczególnie wiele znalezisk pojawia się w Berlinie, Hamburgu, Kolonii, Zagłębiu Ruhry, Frankfurcie, Hanowerze, Dreźnie, Potsdamie i Oranienburgu.

Wynajmowanie mieszkania w takim mieście nie oznacza automatycznie, że pod budynkiem znajduje się bomba. Trzeba jednak mieć świadomość, że przed większymi pracami budowlanymi często przeprowadza się analizę zdjęć lotniczych oraz badania gruntu.

Co zrobić teraz?

• Zapisz w telefonie numery alarmowe 110 i 112.
• Zainstaluj aplikację ostrzegawczą NINA lub aplikację używaną przez twoje miasto.
• Po otrzymaniu informacji o ewakuacji sprawdź dokładną mapę strefy bezpieczeństwa.
• Nie wchodź na teren budowy ani do lasu oznaczonego jako obszar poszukiwania amunicji.
• Nie dotykaj metalowych przedmiotów przypominających amunicję.
• Nie próbuj samodzielnie rozbrajać ani transportować znaleziska.
• Przed magnet fishing sprawdź przepisy danego kraju związkowego, właściciela wody i urzędu ochrony zabytków.
• Pomóż starszym sąsiadom podczas zarządzonej ewakuacji.

FAQ: bomby z II wojny światowej w Niemczech

Ile bomb z II wojny światowej nadal znajduje się w Niemczech?

Dokładna liczba nie jest znana. Służby Naukowe Bundestagu wskazują na szacunek od 100 000 do 300 000 ton pozostałości amunicji i innych środków bojowych. Jest to masa obejmująca bomby, granaty, pociski, miny i mniejszą amunicję. Każdego roku neutralizowanych jest około 5000 niewybuchów.

Czy bomby z II wojny światowej po 80 latach nadal mogą eksplodować?

Tak. Materiał wybuchowy może zachować swoje właściwości przez bardzo długi czas. Jednocześnie korozja i starzenie zapalnika mogą zwiększyć nieprzewidywalność przedmiotu. Niebezpieczne mogą być wstrząsy, uderzenia, wiercenie, przesunięcie albo próba oczyszczenia bomby.

Co zrobić, gdy znajdę podejrzany metalowy przedmiot?

Nie należy go dotykać, przesuwać ani zabierać. Trzeba oddalić się na bezpieczną odległość, ostrzec inne osoby i zadzwonić pod numer 110. Policja przekaże zgłoszenie specjalistom. Przedmiotu nie wolno samodzielnie przewozić na komisariat.

Czy można zostać w mieszkaniu podczas ewakuacji?

Nie. Jeśli władze nakazały opuszczenie strefy, należy zastosować się do polecenia. Pozostanie w mieszkaniu może opóźnić rozpoczęcie rozbrajania bomby i wydłużyć utrudnienia dla tysięcy osób. Służby sprawdzają budynki i nie rozpoczną najniebezpieczniejszej części operacji, dopóki teren nie będzie zabezpieczony.

Czy łowienie magnesem neodymowym jest legalne?

Zależy to od kraju związkowego, zarządcy wody, prawa ochrony zabytków i lokalnych przepisów. W Berlinie magnet fishing wymaga zgody, a pozwolenia dla osób prywatnych z reguły nie są wydawane. Znalezione przedmioty historyczne należy zgłaszać. Amunicji i broni nie wolno dotykać ani zabierać.

Czy bomby z II wojny światowej znajdują się również w kanałach?

Tak. Pozostałości wojenne mogą leżeć na dnie rzek, jezior, portów i kanałów. W Berlinie podczas magnet fishing znajdowane są stare elementy amunicji i broni. Przedmioty znajdujące się przez dziesięciolecia pod wodą nadal mogą zawierać materiały wybuchowe.

Dlaczego po znalezieniu jednej bomby ewakuuje się tysiące osób?

Promień strefy bezpieczeństwa zależy od masy bomby, rodzaju zapalnika, stanu technicznego oraz otoczenia. Eksplozja dużej bomby może powodować falę uderzeniową i rozrzut odłamków na znaczną odległość. Ewakuacja ma ograniczyć ryzyko śmierci i obrażeń w przypadku niekontrolowanej detonacji.

Podsumowanie

Bomby z II wojny światowej pozostają jednym z najbardziej niebezpiecznych skutków wojny widocznych we współczesnych Niemczech. Są znajdowane pod ulicami, blokami, torami, lasami oraz na dnie rzek i kanałów.

Oficjalne dane pokazują skalę problemu. Berlin do 2020 roku znalazł 1197 dużych bomb, Hamburg do końca 2024 roku usunął ich 5072, a w Kolonii tylko w 2025 roku odkryto 50 bomb. Potsdam do kwietnia 2026 roku odnotował 217 wojennych ładunków wybuchowych, a kolejne znalezisko 16 czerwca doprowadzi do zamknięcia centrum miasta i ewakuacji 6500 osób.

Nie istnieje dokładna odpowiedź na pytanie, ile niewybuchów nadal leży pod Niemcami. Szacunki mówią jednak o setkach tysięcy ton różnego rodzaju amunicji i środków bojowych. Bomby z II wojny światowej będą więc odnajdywane jeszcze przez wiele kolejnych lat, a bomby z II wojny światowej pozostaną powodem kolejnych ewakuacji i utrudnień.

Najważniejsza zasada pozostaje prosta: podejrzanego przedmiotu nie należy dotykać, przesuwać ani transportować. Trzeba oddalić się, ostrzec inne osoby i zadzwonić pod numer 110. Ciekawość w kontakcie z wojenną amunicją może kosztować życie.

Źródła

• Deutscher Bundestag – Kampfmittelaltlasten in Deutschland, przegląd danych i szacunków
• Berlin.de – informacje o zagrożeniach, ewakuacji i usuwaniu niewybuchów
• Berlin.de – zasady dotyczące badania i usuwania środków bojowych
• Feuerwehr Hamburg – raport roczny za 2024 rok
• Stadt Köln – bilans bomb znalezionych w 2025 roku
• Landeshauptstadt Potsdam – ewakuacja i rozbrajanie bomby 16 czerwca 2026 roku
• Landeshauptstadt Potsdam – 217 ładunków znalezionych od 1990 roku
• Land Brandenburg – dane dotyczące bomb w Oranienburgu
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych NRW – statystyka usuwania bomb w 2024 roku
• Landesdenkmalamt Berlin – zasady i zagrożenia związane z magnet fishing
• Policja Brandenburgii – obowiązki po znalezieniu amunicji i zakaz jej przemieszczania