AfD może zablokować wybór sędziego. Spór o Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii znalazł się w centrum poważnego sporu politycznego. Po przedterminowym odejściu znanej pisarki Juli Zeh parlament musi wybrać nowego sędziego. AfD dysponuje jednak 30 mandatami w 88-osobowym landtagu, a do obsadzenia stanowiska potrzeba aż 59 głosów. Oznacza to, że bez poparcia przynajmniej części posłów AfD wybór nie będzie możliwy. Partia zapowiada zgłoszenie własnego kandydata. SPD i CDU szukają rozwiązania, które pozwoli uniknąć wielomiesięcznego impasu. Stawką jest obsada jednego z najważniejszych sądów w Brandenburgii.

W poniedziałek 2 listopada agencja dpa poinformowała o przygotowaniach do pierwszych rozmów koalicyjnych w sprawie obsadzenia wakatu.

Problem pojawił się niespodziewanie. Jeszcze kilka tygodni temu politycy zakładali, że nad kolejnymi nominacjami będą musieli zastanawiać się dopiero za kilka lat.

Sytuację zmieniła decyzja Juli Zeh, której właściwe nazwisko brzmi Julia Finck. Pisarka i prawniczka zwróciła się o wcześniejsze zwolnienie z obowiązków sędziowskich.

W normalnych warunkach oznaczałoby to rozpoczęcie procedury wyboru jej następcy. Tym razem jednak układ sił w landtagu powoduje, że każda kandydatura może stać się przedmiotem długich negocjacji.

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii. Najważniejsze liczby

Juli Zeh odchodzi z Trybunału. Dlaczego zrezygnowała?

Juli Zeh należy do najbardziej rozpoznawalnych niemieckich pisarek współczesnych. Jest autorką wielu powieści, a jednocześnie z wykształcenia prawniczką.

W sądzie konstytucyjnym Brandenburgii działała pod swoim właściwym nazwiskiem, Julia Finck.

Została wybrana przez landtag w grudniu 2018 roku na wniosek SPD. Funkcję objęła w 2019 roku.

Jej kadencja miała trwać dziesięć lat, czyli zakończyć się na początku 2029 roku.

Jednak 28 października 2026 roku Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii opublikował oficjalny komunikat o jej wniosku o wcześniejsze zwolnienie z urzędu.

Powodem jest wysokie obciążenie obowiązkami zawodowymi. Zeh uznała, że nie jest już w stanie poświęcać pracy sędziowskiej tyle czasu, ile sama uważa za konieczne.

Sąd podziękował jej za dotychczasową działalność i zaznaczył, że nie zamierza udzielać dodatkowych informacji na temat tej decyzji.

Nie ma podstaw, aby przedstawiać odejście Juli Zeh jako protest polityczny albo efekt nacisków ze strony którejkolwiek partii.

Oficjalne stanowisko: komunikat Trybunału z 28 października 2026 roku.

AfD ma 30 mandatów. Dlaczego może zablokować wybór?

To najważniejszy element całej sprawy.

Zgodnie z artykułem 112 konstytucji Brandenburgii sędziów sądu konstytucyjnego wybiera parlament krajowy większością dwóch trzecich wszystkich swoich członków.

W 88-osobowym landtagu oznacza to konieczność uzyskania co najmniej 59 głosów.

AfD ma 30 mandatów. Pozostałe ugrupowania posiadają razem 58 miejsc.

Nawet gdyby wszyscy posłowie pozostałych partii zgodnie poparli jednego kandydata, nadal zabrakłoby im jednego głosu.

W ten sposób AfD posiada tak zwaną mniejszość blokującą, po niemiecku Sperrminorität.

Nie potrzebuje większości parlamentarnej, by uniemożliwić dokonanie wyboru. Wystarczy, że jej posłowie nie poprą zaproponowanej kandydatury.

To nie oznacza jednak, że AfD może sama wybrać swojego przedstawiciela.

Do przegłosowania kandydata tej partii również potrzebna byłaby zgoda dużej części pozostałych posłów.

Podstawa prawna: artykuł 112 konstytucji Brandenburgii.

AfD domaga się własnego sędziego konstytucyjnego

Władze regionalnej AfD nie zamierzają ograniczać się do biernego uczestniczenia w negocjacjach.

Przewodniczący partii w Brandenburgii René Springer publicznie zapowiedział, że przy wyborze następcy Juli Zeh nie da się pominąć AfD.

Podobne stanowisko przedstawił Dennis Hohloch, parlamentarny dyrektor frakcji.

Według Hohlocha ugrupowanie jako największa siła opozycyjna powinno mieć możliwość przedstawienia własnego kandydata do sądu.

Polityk argumentuje, że dotychczas AfD nie zdołała wprowadzić do brandenburskiego sądu konstytucyjnego ani jednego sędziego wybranego z jej rekomendacji.

Hohloch twierdzi również, że przy uwzględnieniu liczby mandatów jego partia powinna mieć możliwość wskazania nawet dwóch sędziów.

Jest to jednak stanowisko polityka AfD, a nie uprawnienie gwarantujące automatyczne obsadzenie dwóch miejsc.

Konstytucja Brandenburgii przewiduje odpowiednie uwzględnianie różnych sił politycznych przy zgłaszaniu kandydatur. Nie ustanawia natomiast obowiązkowego podziału stanowisk proporcjonalnie do liczby mandatów.

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii pozostaje niezależnym organem wymiaru sprawiedliwości, a nie instytucją, której stanowiska należą bezpośrednio do partii politycznych.

SPD i CDU zapowiadają rozmowy. Wyboru może nie być przed 2027 rokiem

Koalicyjne frakcje SPD i CDU mają rozpocząć pierwsze rozmowy w sprawie następcy Juli Zeh jeszcze w tygodniu rozpoczynającym się 2 listopada.

Przewodniczący frakcji SPD Björn Lüttmann przyznał, że obecny układ sił utrudni uzgodnienie wspólnej kandydatury.

Jego zdaniem znalezienie porozumienia będzie wymagało długich konsultacji pomiędzy ugrupowaniami.

Lüttmann nie spodziewa się wyboru nowego sędziego przed 2027 rokiem.

Nie jest to jednak oficjalnie wyznaczona data głosowania. To przewidywanie polityka dotyczące możliwego czasu trwania negocjacji.

SPD i CDU deklarują, że zamierzają doprowadzić do obsadzenia stanowiska, ale nie przedstawiły jeszcze uzgodnionego kandydata.

Ostateczna decyzja będzie wymagała poparcia co najmniej 59 posłów, niezależnie od tego, które ugrupowanie zaproponuje daną osobę.

Czy SPD i CDU chcą zmienić zasady wyboru sędziów?

W tle rozmów pojawił się pomysł zmiany procedury zgłaszania kandydatów.

W umowie koalicyjnej SPD i CDU zapisano możliwość przyznania samemu sądowi konstytucyjnemu prawa do proponowania kandydatów, jeżeli parlament nie potrafi osiągnąć porozumienia.

Według Björna Lüttmanna takie rozwiązanie mogłoby pomóc w znalezieniu osób uznawanych przez posłów za bardziej neutralne.

Przygotowanie tej zmiany wymagałoby jednak odpowiedniego procesu ustawodawczego.

Co istotne, możliwość zgłaszania kandydatur przez sąd nie jest tym samym co zniesienie większości dwóch trzecich.

Konstytucyjny wymóg uzyskania 59 głosów nadal obowiązywałby przy wyborze.

Nie można więc przedstawiać propozycji SPD i CDU jako już zatwierdzonego sposobu całkowitego pominięcia AfD.

BSW protestuje. Partia zarzuca koalicji zmianę reguł gry

Pomysł rozszerzenia procedury nominacyjnej spotkał się z krytyką ze strony Sojuszu Sahry Wagenknecht, czyli BSW.

Falk Peschel, parlamentarny dyrektor frakcji BSW, zarzucił SPD i CDU próbę dostosowania zasad do niekorzystnego dla nich układu sił w landtagu.

Jego zdaniem wszystkie frakcje powinny podjąć rzeczywiste negocjacje nad znalezieniem odpowiednio wykwalifikowanego kandydata.

BSW argumentuje, że politycy powinni skoncentrować się na kompetencjach i niezależności przyszłego sędziego, zamiast zmieniać procedurę wyboru.

Koalicja wskazuje natomiast, że dodatkowa możliwość zgłaszania kandydatur mogłaby ułatwić wyjście z impasu.

Spór dotyczy więc nie tylko konkretnej osoby, ale również tego, jak w przyszłości obsadzać stanowiska w sytuacji głębokich podziałów politycznych.

Co mówi prezes Trybunału? Kandydat AfD nie jest z góry wykluczony

W debacie ważny głos należy także do prezesa sądu, Markusa Möllera.

Według wypowiedzi przywołanej przez agencję dpa Möller nie wyklucza z góry współpracy z sędzią zaproponowanym przez AfD.

W jego ocenie najważniejsze jest to, aby przyszły członek sądu był gotowy uczestniczyć w merytorycznej dyskusji, respektował porządek konstytucyjny i nie kierował się wyłącznie interesem partyjnym.

To stanowisko nie oznacza poparcia dla konkretnego kandydata.

Pokazuje natomiast, że sama rekomendacja polityczna nie jest wystarczającym kryterium oceny osoby ubiegającej się o urząd sędziego.

Niezależnie od tego, kto przedstawi kandydaturę, po wyborze sędzia musi orzekać niezależnie od interesów partii.

AfD w Brandenburgii uznana przez kontrwywiad za skrajnie prawicową

Dodatkowym źródłem napięć jest ocena regionalnej AfD przez brandenburski Urząd Ochrony Konstytucji.

Służba ta klasyfikuje landową organizację AfD jako potwierdzoną organizację ekstremistyczną o charakterze prawicowym.

Partia kwestionuje tę ocenę i podjęła działania prawne, aby ją podważyć.

Klasyfikacja dokonana przez kontrwywiad nie jest równoznaczna z zakazaniem partii. AfD nadal legalnie uczestniczy w pracach parlamentu Brandenburgii.

SPD i CDU przedstawiają jednak obawy związane z możliwym wpływem ugrupowania na obsadę sądu konstytucyjnego.

Przedstawiciele AfD odpowiadają, że jej wyborcy również mają prawo do reprezentacji w procedurach parlamentarnych przewidzianych przez prawo.

Rozstrzygnięcie o wyborze konkretnego sędziego będzie musiało uwzględniać obowiązującą konstytucję, a nie wyłącznie polityczne deklaracje poszczególnych frakcji.

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii ma osiem osób. Czy grozi mu paraliż?

To ważna kwestia, która często ginie w politycznych komentarzach.

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii powinien liczyć dziewięciu sędziów.

Po odejściu Juli Zeh obsadzonych pozostaje osiem stanowisk.

Nie oznacza to jednak, że sąd przestał funkcjonować.

Zgodnie z paragrafem 8 ustawy o sądzie konstytucyjnym Brandenburgii do podejmowania decyzji potrzeba co do zasady obecności co najmniej sześciu sędziów.

Sąd może zatem nadal rozpoznawać sprawy.

Według informacji przytoczonych przez agencję dpa na rozpatrzenie czeka obecnie 95 postępowań.

AfD wskazuje, że brak jednego sędziego może zwiększać obciążenie pozostałych członków sądu.

SPD podkreśla natomiast, że instytucja pozostaje zdolna do działania, dlatego nie ma potrzeby podejmowania pochopnych decyzji personalnych.

Obie kwestie można rozpatrywać oddzielnie. Sąd rzeczywiście zachowuje zdolność orzekania, a jednocześnie długotrwały wakat może utrudniać organizację pracy.

Podstawa prawna: paragrafy 4 i 8 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym Brandenburgii.

Czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii?

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii jest najwyższym sądem zajmującym się zgodnością działań władz landowych z konstytucją kraju związkowego.

Rozpatruje między innymi skargi konstytucyjne, spory między organami władzy oraz kwestie zgodności przepisów landowych z konstytucją Brandenburgii.

Jego sędziowie są wybierani na dziesięcioletnią kadencję i nie mogą zostać wybrani ponownie na to samo stanowisko.

Skład sądu jest nietypowy, ponieważ nie wszyscy jego członkowie muszą posiadać pełne kwalifikacje zawodowego sędziego.

Jedną trzecią stanowią zawodowi sędziowie, jedną trzecią osoby z odpowiednimi kwalifikacjami prawniczymi, a pozostałą część mogą stanowić osoby bez takich formalnych kwalifikacji.

To rozwiązanie przewidziane wprost w konstytucji Brandenburgii.

Nie oznacza jednak, że sędziowie nieposiadający wykształcenia prawniczego są zwolnieni z obowiązku przestrzegania prawa i zachowania niezależności.

Po objęciu urzędu wszystkich obowiązują takie same podstawowe zasady sprawowania funkcji sędziego konstytucyjnego.

Kiedy może nastąpić wybór nowego sędziego? Chronologia

Dlaczego ten spór ma znaczenie dla mieszkańców Brandenburgii?

Brandenburgia nie jest jedynie politycznym zapleczem Berlina. To osobny kraj związkowy z własnym parlamentem, rządem i sądem konstytucyjnym.

W jego granicach mieszkają także tysiące Polaków, między innymi w rejonie Frankfurtu nad Odrą, Schwedt, Poczdamu i przy granicy z Polską.

Rozstrzygnięcia sądu konstytucyjnego mogą dotyczyć zgodności landowych ustaw z konstytucją oraz praw przysługujących osobom podlegającym kompetencjom władz Brandenburgii.

Nie oznacza to, że sam spór o obsadę jednego stanowiska spowoduje bezpośrednią zmianę świadczeń, podatków czy zasad pobytu Polaków.

Znaczenie sprawy polega przede wszystkim na tym, jak silne instytucje publiczne radzą sobie w sytuacji politycznego podziału.

Na TwojaPolonia24 analizowaliśmy również szerszą kwestię możliwego udziału AfD we władzy w Niemczech oraz spór o tworzenie koalicji w Berlinie.

Są to odrębne sprawy, ale pokazują, jak wyniki wyborów wpływają na możliwości podejmowania decyzji przez parlamenty niemieckich landów.

Co dalej? AfD może blokować wybór, ale sama nie obsadzi stanowiska

Obecny układ sił stawia wszystkie ugrupowania przed trudnym wyborem.

SPD i CDU muszą znaleźć kandydata, którego poprze odpowiednio szeroka większość parlamentarna.

AfD może odmówić poparcia i w ten sposób uniemożliwić wybór. Jednocześnie kandydat zaproponowany przez AfD także nie może zostać wybrany wyłącznie głosami jej własnych posłów.

BSW domaga się negocjacji i wskazania osoby, której kompetencje przekonają polityków ponad podziałami.

W tle pozostaje propozycja zmiany procedury zgłaszania kandydatów, ale na razie nie została ona przyjęta.

Trybunał Konstytucyjny Brandenburgii nadal działa i może wydawać orzeczenia. Nie ma jednak pewności, kiedy jego skład ponownie zostanie uzupełniony do dziewięciu osób.

Najbliższe rozmowy pokażą, czy partie podejmą próbę kompromisu, czy konflikt o obsadę jednego stanowiska przerodzi się w wielomiesięczny impas.

Na dzień 2 listopada 2026 roku nie ogłoszono nazwiska uzgodnionego następcy Juli Zeh ani daty głosowania w landtagu.